Chào World of Watches Vietnam, tôi rất thích đồng hồ automata nhưng chưa hiểu rõ tính năng này chi tiết ra sao, hoạt động thế nào, có phải là một grand complication không. Mong được World of Watches Vietnam giải đáp.

(Khả Duy, nhiếp ảnh gia)

Chào anh Khả Duy,

Trong lĩnh vực chế tác đồng hồ Thụy Sĩ, cơ chế Automata hay còn gọi Automaton được xem là tầm cao mới của địa hạt đồng hồ xa xỉ, khi có thể truyền tải đa dạng góc độ nghệ thuật, cốt truyện vào những bánh răng vô tri. Automaton không đơn thuần là một tính năng, mà được xem là là một triết lý trong nghệ thuật thiết kế, vì mỗi thành phần trong bộ máy cơ đều tham gia vào một kịch bản cơ khí có chủ ý.

Để một hoạt cảnh đẹp mắt vận hành bằng cơ chế Automaton diễn ra nhịp nhàng và gần như liền mạch, từ cái vỗ cánh của một chú chim, dòng chảy của thác nước, cho đến cử động cánh tay của một nhân vật, bộ máy đồng hồ phải vượt qua những rào cản vật lý vô cùng khắt khe về không gian, năng lượng và sự đồng bộ.

Đầu tiên, chuyển động của Automaton không diễn ra một cách ngẫu nhiên mà hoàn toàn dựa vào một “bộ nhớ cơ học”, được lập trình bằng một hệ thống các đĩa cam và đòn bẩy cực kỳ phức tạp. Trong đó, mỗi một đĩa cam đều được hoàn thiện và tinh chỉnh với độ chính xác rất cao, cùng kích cỡ khác nhau theo từng biên độ nhất định, đóng vai trò như một đoạn mã lệnh vật lý. Khi đĩa cam xoay, các gờ kim loại sẽ nâng hoặc hạ đòn bẩy với độ chính xác cao đến cực hạn, từ đó định tuyến biên độ, tốc độ và nhịp điệu của từng chuyển động nhỏ nhất trên mặt số.

Và để duy trì hoạt động của bộ đếm thời gian song song với một màn trình diễn cơ học mãn nhãn ấy, đòi hỏi một nguồn năng lượng lớn và ổn định để cung cấp cho bộ máy. Để biên độ dao động của bánh xe cân bằng không bị sụt giảm khi hoạt cảnh diễn ra, các cỗ máy Automaton đỉnh cao thường được trang bị một hộp cót riêng biệt. Khi chúng ta nhấn nút khởi động hoạt cảnh trên mặt số theo ý muốn, hoặc ngay cả khi hoạt cảnh khởi chạy vào mốc thời gian mặc định, năng lượng từ hộp cót thứ hai dành riêng cho cơ chế này mới được giải phóng, đi qua hệ thống bánh răng giảm tốc và bộ điều tốc để đảm bảo chuyển động diễn ra đều đặn, êm ái mà không làm tổn hại đến sự chuẩn xác của thời gian.

Nhưng không chỉ có vậy, đỉnh cao của sự phức tạp xuất hiện khi các nhà chế tác đồng hồ danh tiếng Thụy Sĩ kết hợp Automaton cùng cơ chế điểm chuông. Lúc này, năng lượng giải phóng từ hộp cót dành cho bộ điểm chuông sẽ đồng thời đếm nhịp cả Automaton. Từng cử động nhỏ nhất trên mặt số phải ăn khớp tuyệt đối đến từng phần mười giây với âm thanh trong trẻo tạo nên từ các cồng. Chỉ một sai lệch dù nhỏ nhất trong quá trình lắp ráp hoặc gia công bộ phận cũng dễ dàng gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến sự đồng bộ của hai cơ chế nêu trên.

Đã nhắc đến Automaton mà không chỉ ra một vài mẫu đồng hồ đặc sắc và gần gũi nhất sở hữu tính năng này sẽ thực sự là một thiếu sót lớn, vì đa số thường lầm tưởng cơ chế này chỉ là một danh từ chung để chỉ những mẫu đồng hồ cơ đắt tiền, chứa đựng tính năng đặc biệt. Nhưng dưới lăng kính của những tượng đài trong ngành đồng hồ xa xỉ như: Patek Philippe, Van Cleef & Arpels va Chanel, cơ chế này là một ngôn ngữ tự sự, phản chiếu ba triết lý sáng tạo hoàn toàn khác biệt về cách con người cảm nhận dòng chảy của thời gian.