Thật khó để đánh giá hết sức ảnh hưởng của Monaco Evergraph khi chiếc đồng hồ được trình làng tại Watches & Wonders Geneva năm nay. Mang bộ vỏ vuông đặc trưng, vốn đã trở thành dấu ấn quen thuộc và dễ nhận diện của dòng Monaco, sáng tạo mới thoạt nhìn có thể khiến người ta nghĩ rằng đây chỉ là một phiên bản Monaco được nâng cấp về thiết kế. Thế nhưng, bộ máy bên trong lại vận hành theo một nguyên lý hoàn toàn khác biệt.

Có thể hình dung sự thay đổi ấy qua một phép so sánh với ngành ô tô: Giữ lại bộ khung gầm của một chiếc xe cổ điển, sau khi đã thực hiện những cải tiến và điều chỉnh cần thiết, nhưng thay thế hoàn toàn động cơ đốt trong bằng hệ truyền động sử dụng pin nhiên liệu hydro. Đây là một phương thức chuyển hóa năng lượng và tạo công suất hoàn toàn khác, mang lại hiệu suất nhiên liệu cao hơn, khả năng phản hồi nhanh nhạy hơn, không phát thải khí hay chất ô nhiễm trong quá trình vận hành và gần như không gây tiếng ồn.

Được phát triển bởi TAG Heuer Lab với sự hợp tác của Vaucher, bộ máy tự động Calibre TH80-00 chính là cuộc thay đổi mang tính nền tảng tương tự đối với cơ khí đồng hồ. Thay vì tiếp tục cải tiến từng phần trên những thiết kế chronograph hiện có, đội ngũ phát triển đã đưa ra một quyết định táo bạo: Kiến tạo cơ cấu chronograph mới từ những nguyên lý cơ bản nhất.

Các nghệ nhân và kỹ sư đồng hồ đã xem xét lại toàn bộ quan niệm truyền thống về cấu trúc chronograph, thay thế hệ thống đòn bẩy và lò xo bằng hai cấu kiện đàn hồi có hai trạng thái ổn định (bistable compliant components). Giải pháp này hướng đến việc cải thiện chức năng vận hành, đồng thời nâng cao cảm giác xúc giác khi người đeo thực hiện các thao tác khởi động, dừng và đặt lại bộ đếm thời gian. Những chuyển đổi trạng thái diễn ra nhanh, dứt khoát và rõ ràng, trong khi thiết kế cơ cấu nhằm loại bỏ hiện tượng hao mòn cũng như sự suy giảm hiệu suất sau thời gian dài sử dụng và qua nhiều lần kích hoạt.

Calibre TH80-00 không phải cải tiến duy nhất được TAG Heuer giới thiệu trên bộ sưu tập Monaco trong năm nay. Ra mắt cùng thời điểm, bộ máy tự động Calibre TH20-11 mới, được phát triển nội bộ, có nguồn gốc từ bộ máy chronograph tự động Calibre TH20-00. Sau nhiều năm nghiên cứu, TAG Heuer đã thiết kế lại trục lên dây và cơ cấu núm vặn để đưa núm chỉnh giờ sang phía bên trái bộ vỏ. Tên gọi TH20-11 được lựa chọn nhằm tri ân Calibre 11 ra đời năm 1969, với điểm tương đồng cơ khí và thiết kế quan trọng nhất nằm ở cách bố trí núm lên dây bên trái.

Tuy nhiên, hai bộ máy có kiến trúc rất khác nhau. Calibre 11 nguyên bản được hình thành từ sự kết hợp giữa nền máy tự động Büren và mô-đun chronograph do Dubois-Dépraz phát triển. Trong khi đó, Calibre TH20-11 sở hữu kết cấu chronograph tích hợp hoàn chỉnh, vận hành với cơ cấu điều khiển bằng bánh xe cột (column wheel).

Gợi nhắc đến chiếc Monaco nổi tiếng gắn liền với Steve McQueen, phiên bản trang bị Calibre TH20-11 được đặt trong bộ vỏ Monaco bằng titan đã tinh chỉnh, kết hợp ba gam màu xanh navy, trắng và đỏ quen thuộc. Bên cạnh thiết kế này, bộ sưu tập còn có những biến thể sở hữu mặt số xanh lá hoàn thiện chải tia sunray hoặc mặt số đen opaline.

Đứng ở vị trí định hướng những màn ra mắt quan trọng ấy là Maria Laffont – Giám đốc Sản phẩm TAG Heuer. Kể từ khi gia nhập thương hiệu tại La Chaux-de-Fonds vào tháng 3/2021 với cương vị Phó Chủ tịch phụ trách Thiết kế và Sản phẩm, bà đã góp phần dẫn dắt nhiều dự án được đánh giá cao.

Trong số đó có Carrera Chronograph “Glassbox” 39mm, ra mắt năm 2023 nhân kỷ niệm 60 năm bộ sưu tập Carrera, Carrera Date Plasma Diamant d’Avant-Garde năm 2024 với những viên kim cương nuôi cấy trong phòng thí nghiệm mang sắc màu khác biệt và sự xuất hiện của bộ dao động TH-Carbonspring năm 2025, được ứng dụng trên các phiên bản giới hạn Monaco Flyback Chronograph TH-Carbonspring cùng Carrera Chronograph Tourbillon Extreme Sport TH-Carbonspring. Bên cạnh đó là những dự án hợp tác cùng Porsche, Team Ikuzawa và Bamford Watch Department.

Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với Maria Laffont trong khuôn khổ Watches and Wonders Geneva năm nay, xoay quanh những cải tiến chronograph mới nhất trên Monaco, cũng như cách bà định hướng sự kết hợp giữa công nghệ, vật liệu tiên tiến, sự tôn trọng di sản thương hiệu, tính ứng dụng được cân nhắc kỹ lưỡng và một ngôn ngữ thẩm mỹ chỉn chu.

Việc TAG Heuer tập trung vào chronograph trong năm nay có mối liên hệ như thế nào với lịch sử chế tác chức năng này của thương hiệu? Định hướng ấy sẽ ảnh hưởng ra sao đến những bước phát triển trong tương lai?

Chắc chắn đây là một khởi đầu rất tốt. Chronograph là chức năng phức tạp mang tính định danh của chúng tôi, bởi TAG Heuer luôn gắn liền với hiệu suất, thể thao và các vận động viên. Đây là công cụ đo thời gian trong những khoảnh khắc mang tính quyết định: Khi một tay đua phá vỡ kỷ lục của chính mình, hay trong những giây phút đặc biệt, tưởng chừng thời gian ngưng đọng, khi từng phần nhỏ của một giây đều có thể quyết định kết quả. Đó là lý do việc đo thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chúng tôi, và nhắc đến hoạt động ấy cũng chính là nhắc đến chronograph.

Hiện nay, chúng tôi sở hữu nhiều lựa chọn chronograph khác nhau, bắt đầu từ quartz chronograph – dòng sản phẩm mà chúng tôi sẽ tiếp tục phát triển, đến chronograph tự động và giờ đây là Evergraph hoàn toàn mới. Ở cấp độ cao nhất, chúng tôi có một trong những cơ cấu chronograph phức tạp bậc nhất là split-second chronograph, hay chronograph rattrapante với hai kim giây bấm giờ, cho phép đo những khoảng thời gian trung gian. Đặc biệt, TAG Heuer đã có đủ những dòng sản phẩm ấy trong danh mục và vẫn đang tiếp tục nghiên cứu các hướng phát triển khác, bởi đây chính là bản sắc của TAG Heuer.

Riêng với Monaco Evergraph và những mẫu Monaco Chronograph ra mắt trong năm nay, các sáng tạo ấy nói lên điều gì về bộ sưu tập Monaco cũng như thương hiệu TAG Heuer nói chung?

Đây là một cột mốc mang tính định hình, bởi Evergraph thực sự là một bước tái phát minh của cơ cấu chronograph. Đối với chúng tôi, đó là một thành tựu rất lớn, không chỉ dành riêng cho bộ sưu tập Monaco hay TAG Heuer, mà tôi còn muốn nói rằng nó có ý nghĩa đối với cả ngành chế tác đồng hồ. Tất cả chúng ta đều quen thuộc với những cơ cấu chronograph truyền thống sử dụng ly hợp dọc hoặc ly hợp ngang. Nhưng ngày nay, chúng tôi đã có một phương thức hoàn toàn mới để chế tạo chronograph.

Chúng tôi theo đuổi hướng phát triển này bởi tinh thần đổi mới luôn là động lực của thương hiệu. Điều chúng tôi muốn đạt được là cải thiện cơ cấu chronograph xét trên cả ba phương diện: Hiệu suất, độ bền và độ tin cậy.

Để làm được điều đó, chúng tôi rất may mắn khi sở hữu TAG Heuer Lab ngay tại Manufacture ở La Chaux-de-Fonds. Tại phòng thí nghiệm này, chúng tôi có những kỹ sư xuất sắc, những người luôn trao đổi trực tiếp và liên tục với đội ngũ sáng tạo cũng như các nhà thiết kế. Chính sự cộng tác ấy đã biến những ý tưởng tưởng chừng táo bạo thành hiện thực, chẳng hạn như cơ cấu đàn hồi bistable compliant mechanism này.

Chúng tôi đã phát minh ra một cấu kiện đàn hồi có khả năng thay thế nhiều thành phần cứng trong cấu trúc truyền thống. Nhờ đó, cơ cấu có thể giảm ma sát và cải thiện độ bền. Chronograph có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với TAG Heuer. Nhưng trong quá khứ, những công nghệ cần thiết để chế tạo một linh kiện đặc biệt như vậy chưa tồn tại. Đó chính là lý do chúng ta phải tiếp tục đổi mới.

Trong quá trình phát triển Evergraph và bộ máy của nó, bà cho rằng đây chủ yếu là cách TAG Heuer thể hiện năng lực kỹ thuật, hay đội ngũ thực sự tin rằng cơ cấu chronograph truyền thống vẫn tồn tại những hạn chế cần được thách thức?

Chúng tôi tin chắc rằng vẫn còn những khả năng để cải tiến. Khi thiết kế và chế tác đồng hồ, chúng tôi luôn nghĩ đến các vận động viên. Hiệu suất là trọng tâm trong mọi hoạt động của TAG Heuer. Điều đó có ý nghĩa tuyệt đối quan trọng, và cũng là lý do chúng tôi luôn tìm cách vượt qua những giới hạn hiện có.

Chúng tôi tin rằng có thể cải thiện cơ cấu chronograph. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa những cơ cấu đang tồn tại là không tốt. Vấn đề nằm ở niềm tin rằng chúng ta vẫn có thể tiến xa hơn và khám phá một phương pháp mới. Đối với tôi, đây trước hết là một tư duy.

Còn về tên gọi Evergraph, câu chuyện đằng sau quá trình lựa chọn cái tên này là gì?

Tên gọi ấy ra đời qua những buổi trao đổi và cùng nhau phát triển ý tưởng trong nội bộ đội ngũ. “Graph” gợi nhắc đến chronograph. Đây cũng là một phần trong ngôn ngữ riêng của chúng tôi, bởi TAG Heuer từng có Mikrograph và yếu tố này đã trở thành một dấu ấn của thương hiệu. Trong khi đó, “Ever” truyền tải ý niệm về độ bền và sự tin cậy trong suốt thời gian sử dụng.

Thực ra, chúng tôi đã có rất nhiều phương án khác nhau. Nhưng cũng như nhiều dự án tại TAG Heuer, giải pháp cuối cùng được hình thành thông qua quá trình làm việc tập thể. Tất nhiên, đến một thời điểm vẫn phải có người đưa ra quyết định, và tôi có trách nhiệm lớn lao ấy. Nhưng mọi thứ luôn bắt đầu từ đội ngũ: Những cuộc thảo luận, tinh thần hợp tác và sự đồng lòng. Theo tôi, đó là cách tốt nhất để đi đến thành công.

Giờ đây, khi TAG Heuer đang định nghĩa lại chronograph là gì và cơ cấu này có thể phát triển đến đâu, điều gì sẽ xảy ra với những bộ máy chronograph hiện có trong Monaco cũng như các bộ sưu tập khác, chẳng hạn Carrera?

Liệu sẽ hình thành sự phân chia giữa chronograph được xem là truyền thống và chronograph theo kiến trúc Evergraph? Và Calibre TH80-00 có trở thành nền tảng cho một dòng chronograph mới trong từng bộ sưu tập hay không?

Đối với tôi, đây đơn giản là việc bổ sung thêm một phân khúc sản phẩm mới. Evergraph sẽ không thay thế những bộ máy hiện có, bởi chúng tôi vẫn cần tất cả những lựa chọn ấy: Quartz chronograph, chronograph tự động, chronograph lên dây thủ công và giờ đây là Evergraph. Sự xuất hiện của Evergraph sẽ không làm thay đổi phần còn lại trong danh mục sản phẩm.

Ngoài ra, TH80-00 là một bộ máy có dáng vuông, vì vậy nó cần được đặt trong một bộ vỏ vuông. Đó là lý do hiện tại bộ máy này vẫn thuộc về bộ sưu tập Monaco. Còn trong tương lai ư? Chúng ta hãy cùng chờ xem.

Vậy sự thay đổi lớn về kiến trúc bên trong sẽ ảnh hưởng như thế nào đến hình ảnh của Monaco và các mẫu chronograph TAG Heuer? Bà dự đoán điều đó sẽ tác động ra sao đến mức giá?

Chúng tôi có một mức giá riêng dành cho mẫu chronograph đặc biệt này, và nó không ảnh hưởng đến cách định vị giá của những sản phẩm khác. Tuy nhiên, điều chắc chắn là việc thể hiện năng lực chế tác cùng những đổi mới kỹ thuật sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với thương hiệu. Một sáng tạo tiên phong như vậy cho thấy chúng tôi có thể đi xa đến đâu, cũng như khả năng tiếp tục nghiên cứu, sáng tạo và đổi mới. Tôi cho rằng điều này một lần nữa khẳng định TAG Heuer là một thương hiệu mang tinh thần tiên phong. Đó là câu chuyện về bản sắc. Nói theo ngôn ngữ marketing, nó củng cố giá trị thương hiệu của chúng tôi, nhưng không trực tiếp làm thay đổi chiến lược định vị giá.

Chuyển sang bộ ba đồng hồ Monaco Chronograph, vì sao TAG Heuer lựa chọn những phương án thiết kế cụ thể cho ba phiên bản này? Những thay đổi ấy cải thiện tính thẩm mỹ và trải nghiệm đeo như thế nào?

Trước hết, Monaco là một biểu tượng của TAG Heuer. Chúng tôi luôn lấy hiệu suất làm định hướng, đồng thời xem sự thoải mái khi đeo là yêu cầu rất quan trọng, bởi những chiếc đồng hồ của chúng tôi được phát triển với tinh thần thể thao và dành cho các vận động viên.Nhưng trên thực tế, với một chiếc đồng hồ có hình dáng vuông và thiết kế mạnh mẽ như Monaco, chúng tôi từng gặp những giới hạn nhất định về sự thoải mái trên cổ tay.

Chiếc đồng hồ có phần hơi nặng, nên đôi khi có thể bị xê dịch khi đeo. Kích thước tương đối lớn cũng khiến Monaco không phù hợp với mọi cổ tay. Chúng tôi là một nhà chế tác đồng hồ đặt hiệu suất lên hàng đầu, vì vậy biểu tượng của thương hiệu cũng cần được phát triển theo những tiêu chuẩn công thái học thực sự tốt. Tất nhiên, chúng tôi vẫn giữ những mã nhận diện thiết kế cốt lõi của Monaco, đặc biệt là bộ vỏ vuông.

Thậm chí, chúng tôi còn nhấn mạnh hình dáng vuông ấy rõ hơn thông qua thiết kế vành bezel. Trước đây, bezel có những đường bo tròn nhẹ, nhưng ở phiên bản mới, hình dáng được điều chỉnh vuông vức hơn để tương ứng với các cạnh của mặt kính sapphire. Phần trên của bộ vỏ cũng được tạo độ dốc và tích hợp hài hòa hơn vào tổng thể thiết kế.

Trước đây, nắp lưng tương đối phẳng nên chưa thực sự mang lại cảm giác thoải mái tối ưu. Giờ đây, chúng tôi thiết kế lại với những bề mặt nghiêng và cạnh vát, giúp đồng hồ tiếp xúc với cổ tay êm ái, tự nhiên hơn. Về trọng lượng, bộ vỏ hiện được chế tác từ titan – vật liệu vừa bền chắc vừa nhẹ. Đối với mặt số, chúng tôi cũng giữ lại những yếu tố nhận diện quan trọng, bởi chúng đã trở nên rất quen thuộc với người yêu đồng hồ.

Đó là bố cục các mặt số phụ và đặc biệt là sắc xanh biểu tượng từng xuất hiện trên chiếc Monaco được Steve McQueen đeo trong bộ phim Le Mans. Những chi tiết ấy đã trở thành một phần lịch sử của dòng đồng hồ, được các nhà sưu tầm đặc biệt yêu thích.

Các cọc số nằm ngang giờ đây có phần đầu được xử lý với một đường cong theo hướng khác trước. Chúng tôi quyết định điều chỉnh chi tiết này để đầu cọc số mang dáng dấp của một mũi chỉ thị, tiến gần hơn đến những dấu chấm màu trắng trên vòng chia phút. Cách thiết kế này không chỉ giúp tăng tính ứng dụng mà còn tận dụng khả năng bắt sáng của bề mặt kim loại, hỗ trợ việc quan sát thời gian.

Những dấu chấm trắng ấy giờ đây cũng được tạo hình vuông vức hơn, thay cho kiểu dáng bo tròn trước kia. Tất cả đều là những thay đổi rất nhỏ. Nếu không thực sự chú ý hoặc không quen thuộc với Monaco, có lẽ bạn sẽ khó nhận ra chúng. Chúng tôi luôn dành nhiều tâm huyết cho từng dự án, và tôi thật may mắn khi được làm việc cùng những con người có chung niềm đam mê mãnh liệt.

Trong quá trình thiết kế, bà tìm kiếm sự cân bằng giữa thẩm mỹ, tính ứng dụng và tác động cảm xúc như thế nào? Có phải luôn tồn tại những sự đánh đổi để đạt đến kết quả cuối cùng? Và bà quyết định nên hy sinh yếu tố nào dựa trên cơ sở gì?

Đó chính là quá trình đối thoại mà chúng ta vừa đề cập. Điều tuyệt vời nằm ở sự trao đổi hai chiều và liên tục. Nhà thiết kế có thể thúc đẩy một ý tưởng theo hướng nào đó, rồi chuyên gia kỹ thuật lại tìm ra một giải pháp hoàn toàn mới để hiện thực hóa nó. Đối với tôi, đây là một công thức hợp tác rất hiệu quả. Và cảm xúc luôn giữ vai trò cốt lõi.

Chúng tôi làm việc trong ngành chế tác đồng hồ, đồng nghĩa với việc chúng tôi tạo ra những cảm xúc. Ở đây còn có yếu tố trực giác. Không tồn tại một công thức cố định nào có thể áp dụng cho mọi trường hợp. Chúng tôi luôn dành rất nhiều tâm huyết cho các dự án của mình. Tôi cảm thấy vô cùng may mắn khi được làm việc cùng những con người thực sự đam mê công việc họ đang làm. Khi một sáng tạo có khả năng khơi gợi cảm xúc, chúng tôi thường cảm nhận được tiềm năng của nó ngay từ những giai đoạn đầu tiên. Bởi vì… tôi thực sự tin vào sức mạnh của tinh thần đồng đội.

Nghệ thuật chế tác đồng hồ giống như một dàn nhạc giao hưởng. Bạn có rất nhiều thành phần khác nhau, và đằng sau mỗi thành phần là một chuyên gia am hiểu lĩnh vực của mình. Rồi còn có những nhà thiết kế và rất nhiều người khác cùng tham gia. Đó là lý do đội ngũ giữ vai trò quan trọng đến vậy. Bởi một chiếc đồng hồ luôn là thành quả sáng tạo của cả một tập thể.

Nếu quá trình phát triển một chiếc đồng hồ giống như một dàn nhạc giao hưởng, vậy có phải bà chính là người nhạc trưởng?

(Cười) Có lẽ tôi hơi khiêm tốn khi tự nhận mình ở vị trí ấy. Nhưng đúng vậy, ở một góc độ nào đó, chúng ta có thể nói như thế.

Bài Zara Zhuang

Chuyển ngữ TÔN BÌNH