Di sản sân mã cầu

Câu chuyện của Reverso bắt đầu vào mùa đông năm 1930 tại Ấn Độ, khi các sĩ quan Anh Quốc đam mê môn mã cầu thường xuyên phàn nàn vì nguy cơ vỡ mặt kính đồng hồ sau những pha va chạm khốc liệt trên sân. Cộng thêm việc đang ở quá xa xôi “văn minh”, việc bảo hành và sửa chữa đồng hồ trở thành ác mộng, thúc đẩy các nhà thiết kế phải suy nghĩ về bài toán bảo vệ mặt số đồng hồ chơi polo.

Thử thách được đặt ra cho doanh nhân César de Trey, sau đó chuyển giao cho Jacques-David LeCoultre cùng nhà thiết kế người Pháp René-Alfred Chauvot. Đúng 1 giờ 15 phút chiều ngày 4 tháng 3 năm 1931, Chauvot chính thức đăng ký bằng sáng chế tại Paris cho một cơ cấu vỏ hoàn toàn mới. Bản vẽ lịch sử phía trên được nộp kèm bằng bảo vệ sáng chế cơ chế mặt xoay của JLC. Vượt trên công năng bảo vệ, chiếc Reverso hữu ý mang đậm tinh thần của trào lưu Art Deco thịnh hành lúc bấy giờ.

Áp phích quảng cáo năm 1931 của JLC Reverso có dòng: “Avec le cadran visible c’est une montre de ville” (Khi mặt số hiển lộ, đây là chiếc đồng hồ thành thị). Ngay bên dưới, hình ảnh mô phỏng thao tác xoay vỏ đi kèm dòng chữ: “D’un geste on la retourne c’est une montre de sport” (Một thao tác xoay ngược, nó trở thành đồng hồ thể thao). Vào năm 1931, làm gì còn thứ nào ngầu hơn vậy?

Hình dáng chữ nhật tuân thủ nghiêm ngặt tỷ lệ hài hòa chuẩn mực của Art Deco, kết hợp cùng ba đường rãnh ngang dập nổi ở hai đầu vỏ. Những hình khối mạch lạc, góc cạnh dứt khoát cùng tỷ lệ tinh giản đã giúp thiết kế này rũ bỏ nguồn gốc thể thao, bước vào không gian sang trọng của giới thượng lưu. Các cọc số vạch sắc sảo và bộ kim dauphine trên nền mặt số vẫn được bảo tồn nguyên vẹn trên những dòng Tribute hiện đại ngày nay.

Các quý ông vốn có thể tháo đồng hồ ra mà chơi polo cho an toàn, nhưng không, họ muốn một chiếc đồng hồ đương đầu được với áp lực mà không vụn vỡ. Chiếc Reverso ra đời là do cái tinh thần bướng bỉnh rất đàn ông ấy.

Dấu ấn đương đại

Khi kính sapphire chống xước ra đời, tính năng bảo vệ mặt số lùi về phía sau. Mặt lưng trống của Reverso nhanh chóng hóa thành một tấm toan nghệ thuật, phô diễn kỹ nghệ thủ công và cá tính độc bản.

Nghệ thuật tráng men tiểu họa, chạm khắc thủ công hay khảm nạm đá quý biến mỗi chiếc đồng hồ thành một tạo tác riêng biệt. Vua Edward VIII của Anh Quốc từng đặt làm một mẫu Reverso vào năm 1936, ngay trước thềm thoái vị, giấu kín huy hiệu hoàng gia ở mặt sau thay cho thông điệp vương quyền kín đáo. Tướng Douglas MacArthur cũng sở hữu phiên bản khắc chữ “D MAC A”, nay trở thành kỷ vật lịch sử vô giá.

Chiếc đồng hồ cũng sải chân bước vào điện ảnh, và không ít lần được gán cho những đấng nam nhi bất khuất. Trong The Dark Knight Rises (2012), mẫu Reverso Grande Date hiện diện trên cổ tay Bruce Wayne, phản chiếu hai cuộc đời song song của nhân vật: một doanh nhân hào hoa vào ban ngày, một hiệp sĩ ẩn mình trong bóng tối. Jaeger-LeCoultre sau đó đã chế tác riêng phiên bản giới hạn khắc hình dơi đổ sơn mài đen ở mặt lưng nhằm vinh danh tượng đài điện ảnh này.

Sức hút của Reverso tiếp tục lan tỏa qua nhiều thế hệ nhân vật biểu tượng trên màn ảnh. Don Draper – giám đốc sáng tạo chất chơi do tài tử Jon Hamm thủ vai trong series Mad Men – hoàn thiện phong cách quý ông cổ điển thập niên 1960 cùng mẫu Reverso Classique. Fun fact: Đây là chiếc đồng hồ mà quý ông Don Draper chọn mua để kỷ niệm dịp lên chức.

Trong The Thomas Crown Affair (1999), nam tài tử Pierce Brosnan chọn phiên bản Reverso Duo để đồng hành cùng hình tượng tay trộm cắp nghệ thuật tinh anh. Điểm chung của những nhân vật mang chiếc JLC đều là các tay chơi hiểu rõ giá trị của bản thân, thích đương đầu với thử thách trong diện mạo thanh lịch nhất.

Art Deco muôn năm!

Giới sưu tầm từng xôn xao trước một cột mốc lịch sử thú vị: chiếc Reverso từng suýt biến mất vĩnh viễn khỏi bản đồ đồng hồ thế giới. Vào thập niên 1970, khi đồng hồ thạch anh càn quét thị trường Thụy Sĩ, phong cách Art Deco cũng thoái trào, dây chuyền sản xuất mẫu vỏ lật này đã buộc phải khép lại. Mọi thứ tưởng chừng chìm vào quên lãng, cho đến khi nhà phân phối người Ý Giorgio Corvo vô tình phát hiện 200 bộ vỏ thép Staybrite (loại thép không gỉ hàm lượng crom-niken cao được sử dụng phổ biến trong ngành đồng hồ Thụy Sĩ giai đoạn đó) từ năm 1948 bám bụi trong xưởng. Corvo yêu cầu xưởng chế tác lắp ráp bộ máy cơ học vào những chiếc vỏ này và mang về thị trường Ý.

Toàn bộ 200 chiếc tiêu thụ hết trong vòng chưa tới ba tháng. Thành công kinh tế bất ngờ này đã minh chứng cho sức hút mãnh liệt của dòng đồng hồ vỏ lật, trực tiếp mở đường cho đợt hồi sinh ngoạn mục vào năm 1991 để kỷ niệm 60 năm dòng Reverso, sau một thập niên thai nghén” và hồi sinh bộ máy cơ học.

Trải qua gần một thế kỷ, các thế hệ hậu duệ của Reverso luôn vận động không ngừng. Thập niên 1990 đánh dấu giai đoạn bộ sưu tập này bứt phá khỏi những cỗ máy chỉ báo giờ đơn thuần, chính thức bước vào sân chơi siêu phức tạp (chính là khái niệm haute horlogerie mà giới học thuật nâng niu). Phiên bản Reverso Duoface ra mắt năm 1994, trang bị Caliber 854, mang đến khái niệm hai mặt số hiển thị hai múi giờ khác nhau nhưng được vận hành bởi chung một bộ máy cơ học.Thiết kế Duo Face sau đó vươn mình thành biểu tượng với mẫu đồng hồ “Đêm và Ngày” lịch sử, ra mắt năm 1998.

Tư duy thiết kế vỏ hình chữ nhật vốn tạo ra vô số thách thức về mặt không gian cho các kỹ sư, nhưng Jaeger-LeCoultre đã biến hạn chế đó thành động lực sáng tạo.

Năm 1996, mẫu Reverso Chronograph Retrograde xuất hiện, phô diễn cơ chế bấm giờ đếm ngược sắc sảo ở mặt sau. Đến năm 2008, giới mộ điệu sững sờ trước Reverso Gyrotourbillon 2, một kỳ quan cơ khí đưa lồng tourbillon đa trục hình cầu vào không gian vỏ chữ nhật chật hẹp, thách thức mọi nguyên lý vật lý thông thường.

Vào năm 2021, mẫu Reverso Tribute Nonantième đánh dấu kỷ niệm 90 năm bộ sưu tập bằng việc tích hợp ô hiển thị giờ nhảy và đĩa báo ngày đêm dưới dạng kỹ thuật số ở mặt lưng. Đỉnh cao vi cơ khí thực sự vươn đến cực hạn với tuyệt tác Reverso Hybris Mechanica Calibre 185 Quadriptyque. Cỗ máy này phá vỡ mọi quy chuẩn, sở hữu tới 11 tính năng siêu phức tạp phân bổ trên bốn mặt số hiển thị khác nhau. Trong không gian chật hẹp, mặt trong và mặt sau của phần đế vỏ  tích hợp các biểu đồ thiên văn phức tạp gồm pha giao hội, giao điểm và cận điểm của mặt trăng, mang đến khả năng dự báo nhật thực và nguyệt thực với độ chính xác cao độ.

Nhìn lại hành trình trải dài nhiều thập kỷ, Reverso đã đi qua thật nhiều thăng trầm, chẳng khác gì cái thiết kế lật – xoay linh hoạt như muốn cuồng nhiệt khiêu vũ cùng thế sự. Xuất phát từ sân polo, thiết kế kinh điển đã tự cởi bỏ lớp áo công cụ thể thao, hóa thân thành một biểu tượng thẩm mỹ lưu giữ kỹ nghệ cơ khí xuất chúng. Mỗi lần xoay – lật luôn mang ý nghĩa nhắc nhở về độ bền bỉ của những giá trị nguyên bản trong thế giới thời gian, nơi tinh hoa của cả một thế hệ sẽ mãi được ghi nhớ bằng một thao tác duyên dáng: “Click!”